Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

Mira vane Wuşene Bore Bineni

 

Qeseykerdoğ: Wuşene Bore Bineni

Arekerdoğ: Hüseyin çakmak

Tariğ: 01-08-1996

Ca: Kemerobel

Arşiv: Vakqfe Dersime Ğulanda

Kaynak: Munzur (Dersim Etnografya Dergisi –Ankara 16, yil 2003/4 sayfa 44-52,)

 

Mira vane Wuşene Bore Bineni. Ez nika şeştu phonc serderune. Ez aşira Demenura, péra Kirtu’ra u ne. Werezaye Sile Sur’ne. Mua mike mide niweseviya, ğale mi Silo Sur yeno kistene. Ma Demenu çhor périme; Simailu, Kirtu, Mistiku, Mamedu. Ez otuzsekizde ses-hot serdevine. Ma Boro Bine de heşt çeyvime. Boro sere de hiresey çe ret bi. Eskerke ama ma sare Demenu şime kotme dere Laçi. Dere cer ra ve cor pirvi. Her keş gore ho sanayve ci, jüye dewe male ho dimeravime. Dima Avasu, Kalu, sare Iksori’ki ameyve dere Laçi. Cümard soder şiyene tufong estene, warasu ra amane çe. Gegane esker biyene berz amane dorme deri. O wağt perro kotenera zimu, velg birnene ardene qelevnene de goru. Çike kéş mal besenikerdene teverkero. Davadeve asme hal nia şi. Esker kotene dere, sefkanu esker tene derera fiştene düri, yi uncia amene. Ivis’e Sey Kali’ke gina ci perüne tifong teğelna. Ivis hete Pétere ser Pirğatune’de gina ci. Esker top ardvi pule Pirğatune ser, wuzara naneve mara. Ivis kasre vejinore ser sone vere topi ke top bijero, esker vineno, cor ra nanepa, çimde ginena ci bine gulede vejina. Dima esker top ard bovere ma, sere koye Sosinon, ver çarnare lone. A roze top nayve lonera, Warasura tope kote lone, tede deshire mordemi amey kistene. Lone de eke çinevi hiresey mordem bi. Werte merdu de ape mi Qemere Hesen ki bi. O wağt pile Demenu Civlayir ağa, Hesene Gewere juki apa mi Qemere Hesen vi. Lona ke ma teyvime, Hesene Gewere ki teyvi. Sefkanonra teyna o ğeleşa. Esker kotve dorme lone. Hesene Gewera, çevere lonede kotvi peye kemere, boyna nanene esker ra, niverdene lonekuye. Hesene Gewere di-hire rey lonera veji, esker tene peyser pisqit, eve kel puğir ra çevere lonera kot zerre, veyna ape mi Qemeri da va, Qemer, mevinde fisege mi qediye. Apa mi Qemeri teneke fisegi kerdve çüalo şia, berd çeverde, peye kemerede lewede nayve ro. Hesene Gewere reyna galmeve eskeri kerd, tene lonera bira hira, uncia peyser ama. Zerre lonede jivatiye. Jivatiya ma hardu asme lone kena. Endie lielo qlind kotwi. Hesene Gewere ke uncia ame, ape mi Qemer’ra vake Qemer naraye ğeleşiya ma çine. Esker zof zor keno. Sekon nikon dorme lonera dür nikuna, mezalve ma nidano. Mevinde, lonera teverve. Hesen Gewere haqve ho fiştra herme ho, çena ho neyere herme hoser, tufonge ho kerdve ho dest, o ver, ma dimera bime tever. Pesewa kotmera pie dime some. Pesewa, kes tawa nivineno, şime aşe bime. Ma Hesene Gewere kerd vind. Daase cüamerd amey restwe pé, lay kerd péser, ağiri cin u domoni aşera nay ro ard raste, hore şime hete çemi. Piye mi made niyo. Ma jumini kerd vind. Ez liye mua huyo liye ape ho Qemer’derune. Eke venge çemi ame, ma domonon vake ma tiesanime. Qav, tua made çino. Mua mi vake ta vindere. Nivo esker dorme çemdewo. Ez son eve fosa sare ho uwe an. Şiye, mara awsena, eke vuroşiya çemi biye, esker çem sero ağir makna né ro. Mua mi niame. Ma, ez we di bira u ne hora vira amika mide mendime. Desta sodiri ma hove lona ka cira vejayme, eve aye guret uncia cerayme dere laçi. Çike ma zovina raye nivete. Ameyme vere lone, lone berza, besenikéme cikume. Mara, ezune, ape mi Qemero, laze deyo, wua de mina. Bira soder, esker ma dime. Corde ver kerdra ci, kemeru ginderkene. Ma ho rind kerd we bine aşira ke kemer ma megine. Laze ape mi, di-hire serdewi, berweno, hard u asme nano jüminra vano ez tésanon ne. Ape mi henke cira bézar bi, verva kemeru erzeno ke, kemer purogine va bimiro. Niada ke niveno, ape véynda mi da vake bie, mija ho lopa mide bike, ez neydine, sola venge ho bivirno. Mi zor dave ho, tene çilike ame deste ape mi, kerde feké lazeki. Lazek desinde tü kerde, vake na uwe ğiravina. Mend, eke şiye dina gurete, esker kemer vindarna, ma ho nave ro, hete çem ser şime. Çem sero Hesene Gewere ame liye ma. Ameke dirvetine, béçik cira çine. Kote werte eskeri. Esker bumba esta, béçik cira biye, çena ho ki esta, tey niya. Ape mira vake Qemer ma kume na lone. Na laze mi ve ciniya miki sima de bére, sima ki şere na lona ke bovere mara ayekuye. Honde ke ro mıde vi, ez esker sima ser nian. Ez ke merdune o wağt esker hona sima ceno. Tağime ceki dayve ma, ape mi ve jü mordemeke binra, cira vatene Ale Cemi, ma guretime, şime kotme lona ke Hesene Gewere vake kotime aye. Jü ape mi ve Ale Cemi’ra cüamerdiye, aye biniyeke lonedere, pero cinon u domeniye, pero pia daase mordemime. Lonake Hesene Gewere kot ci, werte aşeyreviye. Eke çineviye desponc-vişt metre berzeviye. Taye rewt kerd péser hen kot ci. En senik şeşt mordem Hesene Gewere de şi kot lone. Hona şiye dina nigureta, esker kotve vere lona ke Hesene Gewere teyro vere aye. Rewt hona çever verdere, mara awsena. Di-hire Kirmanc eskerde vi. Veynda vake bére teslimve, esker simara tawa nivano. Kes niama tever. Teneke mend esker di-hire bumbey eştve lone, hama ara ci nikot, çike çevere lone yanvi. Liel kot. Seweke tene şiye, Ale Cemi ape mira vake Qemer bie ma na lonera tevervime şime. Eke bi soder esker na lonu perune ceno. Lona ka me tederime, sere a lonede heve qulva biye, Ale Cemi a qulvaro veja ser, ma pero qulvara ontime, berdime peye lone. Ciniya Hesene Gewere made niame. Laze ho guret lonede mende. Wake ez mêrde ho ca niverdan. O ke sevi ez ki tey hên bon. Ape mi tağime ceki leve de caverday, terkitme şime. Ciniya Heme Wele Khal vatene, a cinike tene arde genim kerde kose çita ho girede ver sanine ra. Ma péro vesanime. Hot-heşt rojiyo kéş tuawa niverdo. Her ju tene ardi kerd deste ma, ma zu fişt ta. Uştime ra kotimera raye some, some hete Gafati. Pesewa. Ale Cemi lazo hermi serewo, ma vero, maki dımarayme. Some hama çutir some, paynamere meyitu hen some. Her ca cendego. Şime, kaso Luk vane, kotme wuza. Tariyo, tawa niawsono. Qe mi vira nisono, yekte jü çika vake wui anne. Yeğroke Ale Cem’i paynero eskeri eskero cikeno. Ma nizona ke sevi, kile ma sero kerde we. Esker nat dotra kerdra ma ser. Ma ho aşero gindire ceri kerd. Ale Cemi wuza laze ho herme ho sera est. Ma ke tene ca şime, lazek ma dima veynda vake Alem ça mi caverdana, Alem ça mi caverdane. Di-hire reyike hen veynda, Ale Cemi ape mira vake, Qemer, laze mi werte eskerde mendo, ez uncia peyser son laze ho con, qe mi bikise. Ez laze ho caniverdan. Horake hina ci niginiyo, dest finra ci cen an. Ma ra bıria ra şi, laze ho guret ard. Ma uncia reştme pie, hore Pétere guret şime. Ezne, wua mina, laze ape mino, ape mino, Ale Cem ve laze huyo ciniyere, çor teney çe Heme Wele Khal’ravi. Hona taye domone bin ki bi. Tenena cake şime ma, wua mi, ez ju ki di çeneke de bin, iki serrume midewi, qelfe kerd vind. Ma çoremena domoni peyde mendime, ho sanave bine kemeri, raye tever nikeme. Tene ke vêrd ra ciniya Ale Cemi vejiye ame, pers kerd vake ape to yi kotiye. Mi vake nizonon, ma jumini kerd vind. Mira vake, na çeney ta vinde, bie ez ve tora pia şime, ape to yine bivinime, uncia peyser yeme na çenu ceme some. Kotera mi ver, a ver ez dima ğéle raye şime, çem de vejayime. Endie biyo ra soder. Aye ho wuza kerd vind ez teyna mendune. Mi tene uwe çarnera feke ho, niadake dara suredare birna, hona nevde az do. Şune vejunere suredare ser, mi az ho sero ard péser, tij estve gile kou. Mi niadake ape mı cor ra feke çem ro yeno. Mi aze suredare lewna, ape mi ez düne. Vake nero çeney kuye. Mi va hal mezal nia, ciniya Ale Cemi çeney peyde caverday. Çeneyeke peyde mendi jüye çena a cinikeviye, yane çena Ale Cemi, jüye wua miviye, jüyeki çena Heme Wele Khaliviye. Ape mi taye kalik bavike cinike vat ez guretune şime. Ma reyna çenu re ğevere nigurete, merdi, mendi, esker tey berdi nizonon. Şime Gafat. Şimeke Heme Wele Khali ki wuzaro, pero pia new mordemi; ez, ape mi, laze ho, Ale Cem ve laz u ciniya hora, Heme Wele Khalve laz u ciniya hora, ameyme pieser. Ma va geste qirr bime. Heme Wele Khali wa tuawa liye mide çino, jü tene rono khano, solino, niverino. Hama a bover ra kemerde ju biza de Kirmanciye menda, lenga cokaro esker tey niverda. Eke bese bikeri aye biyarine simaresnine, sima ğeleşine, zovina sima gestera qirr benne. Şi, géle caro, hama mara awseno, kemerra bize ğéle fetelne, ağiri pi gurete arde. Arde sarebirne, tavuke gon verde gurete kerde werte adiri teneke kelğas biye, hen biesol ma nezalaymede ci werde. Gon ma gurtime, Heme Wele Khal’ra qeyir, pero pia bolmis bime. Heme Wele Khali, bize veta, ğağ kerda, girene, mara hona kes ra ho niame. Nareyek ey uwe gureta jü ve jü verdanora ma ser ma anora ho.Amey me ra hoke biyo sewe lete. Her jü heve gost dave ma, vake jede mevere, gineno sima. Mend soder, ape mi Heme Wele Khali’ra wa, ala reye so diare dere Laçi, Hesene Gewere yi seviye, gurete, yaki hone esker dormedero. Heme Wele Khali şi, vejiya ame vake, gurete berde. Dere isizo, Demenune ke mende haye ame meyitu dane we. Ma ki uştime ra şime dere Laçi. Şimeke iyeke ğeleşiye ame, piye mi ki teyro, hetera merdune ho kene saye, heterak niadana ala kame ho ğeleşiyo. Davadeve çewres mordem ameyme péser. Qesey kerd vake Hesene Gewere ke pi cene, pero qelfi jüminra giredane finera raye. Werte de Kalu ki este. Rayver Seyid ağay vatene, pile Kalu vi, o rayera kuno. Esker uza sare dey cira keno. Hesene Gewere niadano ke bine gulera sare birnene, rayver can erzeno, cerenora esker vano o mal niyo, qulo, qul bine gulera nie peye vilira sare birino. Esker sare cirakeno, tey cene. Qelfe bene Oziz Avdel, bene liye alaye. Rayera Hesene Gewere ciniya hora vano eke besekena lazek bize, ho yande. Nika ki şime liye alayiye, verva çimune mi tore şesat kene mire çetu yeno. A dijdia ho erzena werte birri. Niajnia mina ke pi teslime eskerd kerda, aye gesey kerd, vaka qelfe ma Oziz Avdeldevi, qelfe Hesene Gewere ki ard. Eke ard, qelfe bene Oziz Avdel, morene ke ciniya Hesene Gewere tey çina. Hesene Gewere nare ostor, werte alayitera fetelna. Di hire rey cira pers kerd va Hesene Gewere to na hond esker sekerdene. Hesene Gewere vake sekerd, qirr kerd. Hesene Gewere qelfera birnene ra bene, ave ğağu cira kene tij verra vindarnene, dimera ki sarekene.

Vesaniye keşde tawa çine. Murte Aslan watene, ape Memed Aydin’vi, eyke kot dardivi we nizonon, reye di reyi şi ard vet ardi, ciniye potene eyki lokme ve lokme kerdene ma dest. Qe pers meke, Laç de koke Demenu no Kalu ard. Eve hazarura mordem kişiye. Di hire rojra dime ma iyeke peyde mendime, jüminra birayme ra şime her jü hore caye kot ve lone. Çike esker hone eve wesu feteliyene. Esker çiğaşke Laçra vejayvi, hona dorme Oziz Avdeldevi. Eke biyene sonde, cüamerd lonon ra vejiyene şiyene dorme dewu, eke fersa diyene kotene zerre dewu hore miletra non wuastene, ardene ma lonon de werdene. Eskerke corde cera de ama şi, kotke hekin bi fiştenera ci. Caye hekin nimend. Ma şiyene, sare hekiniyo ke vêso, kerdene are ardene, ya ridenera kerdene qawute werdene, ya ki jüye bijeruku werdene. Pede pede hete dewe ser şime. Dür ra niadake bon péro vésne. Analiğa mi, misayiva piye mi, hore qirt (sare hekiniyo ke véso) kerdo are, di hire milişi kote ver cira gureto. Ame piye mira vake, piye mi, jü mordome ko de bin jüki analiğa mi, uşt ra şike qirt peyser bijere. Giniye de bene esker serra, esker nano ninere, piye mi wuza mireno. Ez teyna liye ape ho Qemer’ de mendune. Iye ape mi ki hora hire laj ve ciniyera ğeleşayvi. Ğevera merdena piye mi ke ame, ape mi ho sas kerd, seveta piye mi bi bom. Vinetene, yekte zirçene, vatene Silema, Silema ho bisevekne, qersun amey ginay to. Ağir dimera tene bi rind. Ğéle ko ve ko fetelayme, peniye de ape damis nivi, teseliya ho kote, ez ve hire domone u ciniya hora guret, şime liye Ğide Meme Kek, vake apo ez endi damis nivon, domonon con son teslim bon. Ğide Meme Kek vake Qemer domenu bere liye qeroqole Siluzu de caverde, race bie. Ape mi vake, mike domon caverday racerana mi çika. Ez çitur damis dan. Ğide Meme Kek vake eke heniyo, serva mi vake, birarzaye ho ta liye made caverde, domononne ho bize su teslimve. Ape mi ez caverdune, domone ho guret şi teslim bi, ove domnonra surgine Çorum’i kerd, ezki şune liye ape huye bini. Ciniya na ape mi Pilvankra çena Meme Seyd viye. Şivi çe piye ho, pi berdvi teslime hukmati kerdvi, aki surgune Sarimbeg kerdvi. Ape mi Qemer ke sono surgin, keno saye niajniva mi vineno ceno liye ho.

Ape mi ez guretune berdune liye laze ape ho. Iye deyki hire domone huvi. Cini çinevi. Esker ke teno oncia ameyme dewa ho Boro Bine, kotime page. O wağt milişi bi, şiyene feteliyene, eke caye adir, dü tawa diyene, ğevere dene esker ardena. Yeğroke milişi ma dime, esker ardo kerdo dorme ma, ğevera ma çina. Peniye de ginayme puro, ma dere ro tik ramayne, şime esket, eskete Kemere Sur vane. Kamci dewreş ke véyndene Haq, vatene qilavuze Ğiziri na eskettero. Make ramayme, hermete peyde mende. Aya zoneneke ma some eskete Kemere Sur’ i. Esker piye aye gureto, viştara ho ver ane ma ser. Ma hot heşt mordem me, ez liye ape hoderune. Ma ke kotme esket, cer u cor niadake esker rézeno. Ma péro ri ser eskette merédayme ra. Ape mi cüamerdura vake tufongune ho pirkere, linge de vindere. Hora ke esker çeverde kot zerre, sola ma hora ave di-hire tenu bikişime, yi hora ma qirkene. Esker corde ame esket ser nat dot niade ma nidime, esket sero nişt ro, linge ho ki esketro verday ro. Cerok eskero bin ame, ame çevere esketi ey ki ma nidime. Qilavuze Ğizir’i perda onte çimune eskeri ver ma ğeleşayme. Esker peyser onciyene, ma ki dima niadame. Esker şi kot feke dere Giniye, dewuze ma Memed Aydin ve eskerra juminde vejine. Memed rameno, esker verdano ci, ha ta ha haza, bese nikerd pie bicere, dest ğeléşa. Werte esker ra milise veyn da vake ero to ke kama to nade mua ma şiya ğeleşiye. Memed cav da vake heya hora heniyo, mi nade mua sima ğeleşüne. Davançe de Memed bi, davanço de kolvi. Memed davanço huyo kol ont, di hire rey peqna, terkit ama liye ma.

Ma birr ve birr feteliyene, dewura non kerdene are. Eve na hal ameyme peye Ğuloğ’i. Vuza vake şime bovera deste Kuresu’ra non biarime. Davadeve çevres mordem kotra raye şi. Mi ho nave ro, dijdia yine dimara amune feke çemi. Wuağtoke yine kince ho vetke uwekuye, amune liye dine. Ape mi heréda verdave mi dime, vake ez ney erzon uwe. No ça liye domononde nivinito, ma dima amo. Milet vaja pira vake amo amo, tawa niveno, tey beme dota ya tey ame, yaki liye rayveru de caverdame. Iye tuki di domoniye. To ancağ qayite dineve. Kotme uwe vişayme bover şime Pirku. Mare no nave ru, ma none ho werd. Narayeke non, qatiğ çi ard, kerd we çüalu, teli gireday, endi some. Ape mi Jüye Heyderij ra vake, seveta mi, na lazek bere Tetğel’de teslime çe rayvere ma bava Qeraman ke. Ez berdune diareTetğel, mira vake çe bava Qereman hao. Ez teyna şüne çe bavayi. O wuağt esker çe kamde ke sare Demenu dozkerdene, o çe vésnene, sare çeyi ki surgin kerdene. Na rira çe bavay ki tersene. Ez hire asm ağure de dardune we. Ez qe tever niviyene. Dima rayvere ma çe Silemane Qersun’i amey ez berdune çe ho. Vake laze tolive mao. Ma non sola jümin werda. Naraye ki ciranon ğérve çe rayvere ma nikerd. Vatene gére keme. Esker béro ney bikiso, sima ki surginkero. Naye sero çe rayvere ma risvet dave muğtari ez berdune Mazgerd’ de ho sero qeyd kerdune, nifisa mi vete, ez hot serde sanonne ci. Naye dimera kéş veng nivet. Ez tam des ser çe rayvera ma Silemane Qersun de mendune. Des serra tepia ef veja, ape mi Qemer ğerwra peyser yeno, ğevere ceneko ez çe rayverderune taye milet kerd top ama çe rayver vake birarzaye mi mide. Ine vake nie o laze mao, ma ho ser qeyd kerdo, ez ci nidune. Uşt ra şi, werte ra di-hire asmi vierd ra, ape mi Qemer ve hire mordem u ra uncia vejay amey. Ape mi vake mi bırarzaye hore çeneke wusta, nisa no ro. Birarzaye mi bide, bon zeveznon. Çe rayveri vake, nie, maki besekeme lazek zevezneme. Ciran ki kot verte vake rayver laze sariyo. Haq rajivo, çiğaşke to ho sero geyd kerdo, seye mordemek cide. Ğéle camat u mislet dima ez düne ape mi. Ma şime Pilvank, çike hukmat honia niverdene ma şime dewe. Ez Pilvak de zevejine. Vistewre mi mire qesey kerd, Silizo. Vake esker vervine, şime Laç, kot me dere ke jü cınike kişiya, laze ho, davadeve di ser devi, jüyo de kezik, lewedero. Hore qum de kay keno, teneke kay keno, sono meyite mua ho ser tene cizik lino, uncia kay keno. Reyna lino ceronara qum kay keno. Ma vinetme tey niadame. Yüzbaşi vake, qarçe ci meve, o hove ho mireno. Tene seker dave esker vake bere lewede rone. Qese hona fekte vi, onbaşi ğil bi, sungi werte berkune lazekte kerd pede. Seke sunki kotve werte bérkune lazeki, cijila lezek hard u asmé lone kerd. Onbaşi sungi fişt hawa, lazek ki gilrawo, hen est çem. Onbaşi qame dim gam eşt, vake wuy zerre mi, wuza desinde merd.

 Çor seri Pilvank te mendime, dima ke dew bi serveşt, 1950 de şime dewa ho. şimeke ne boniye, ne hégaye. Tawa nimendo, her çi vésno. Payiz vi, soder tij estene, eke bi sonde siliye mezal ma nidene, hata soder ma sero vorene, bon çinevi, esket ki mara dürvi, eve na hal ağiri ma bon kerd taman, sare ho kerd bin. Çor domone mi bi, di lazek di ki çeneki. Domen ênde pilvi. Şime ware. Lazek ve çenekere, juki lazede ape mi, warere yene dewe. Rayera bene tésani, heniye esket vane, sone a heni ser. Laze mi wuza bumba vinene, bumba otuzsekizra menda, nizonene çika. Pi kaykene, lazek seke dano kemerero peqene, hiremena bi dirvetin, dima ki merdi. Lazeko bin ki şiving ro şi merd. Peyde jü çeneke mende. Usaro, ware derimi, çe pire ma ki liye made waredere. Laze pire ma vake payiz sima bon Kemere Bimbarek. Ma niaz u qirvane ho guret şime. A sewe wuza kotme ra, eke cerayme ra laze pire ma pers kerd, vake kam hewn diyo. Mi vake pirem mi hewn nidiyo. Hermeta mi vake mi diyo. Laze pir pers kerd vake sene hewno. Hermeta mi vake, hewnde şüne Tulik. Tulik de jü cinike esta cira vane ana Mircane, eve ho Kuresiza, mira pers kerd vake to çira tola. Mi va ma ez sekeri, keş tawa mi nida. Mira vake ekeniyo ala mide bé. Dima şüne, guko de soye ard kerd vira mi.

Dima na laze minoke nika esto, o bi. A çenekek zevejiye. Bone ho vere Dundile’de vi. Çene ciraviye, di serenevi ye. Payizvi, hona nevde kotvi ra, çenade huya bine biye. Siliye vora, hard beno nerm, kemere corde qirmis bena yena ginena bon sero, çena mi ve di tornonne mira ki hen şi.

Çi pers kena, hal wuağte ma niavi. Ma dew kerd şen, bağ u bağçey nay ve ro. Peniyede 1996 de dew uncia kerd tol. 1938 de çiğaş ke yavaniyevi ye, milet mert vi. Nika milet biyo ğiza. Demenu ve Alu ra, Demenu ve Wusvira, çiğaşke jüminre dismenen kerdvi, otuzsekizde piye nona dine ğeleşayme. Tayine milişen kerdene, aye binon ki ma ğelesnene.

 

Qeseykerdoğ: Wuşene Bore Bineni

Arekerdoğ: Hüseyin çakmak

Tariğ: 01-08-1996

Ca: Kemerobel

Arşiv: Vakqfe Dersime Ğulanda