Dersim, Dersim Soykirimi, Dersim Jenosidi, Dersim Katliami, Kocgiri Dersim Jenosidi, Kocgiri Katliami, Dersimliler, Dersim 1938, Dersim Genocide, Kirmanc, Kirmanciye, Kirmancki

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

E-Mail Adresi : info@dersim.biz
Dersim Logo Dzyn
Jenosid (Soykirim) Nedir?
Bu Site: Dersim Jenosidiyle ilgili yurutulen imza kampanyasini ve Dersim Jenosidi davasini uluslararasi mahkemelere tasinmasini destekler. http://www.f28.parsimony.net/forum68141/index.htm http://www.dersim38.de http://www.dersim38.org http://www.dersim38.com
Bir Fotograf Bin Kelimedir -26- Dersim “38” Surgunleri “Bu Sehrin evlerinin duvarlari ve insanlarin yurekleri bu agir yuku hep tasirlar, nerden hangi yoldan bu sehre gelinse mutlaktir yolunuz Dersim “38” cikar, kacmak kurtulus degildir bu sehirde, bunu en iyi biz biliriz, kacmak inkardi ve jenosidi isleyen isgalci turklere teslimiyetti kacmayi deniyenler de oldu -denendi cokca- olmadi.”
Dersim Jenosidi Hakkinda 26 Gazete Kupuru Kaynak: Ulus Gazetesi 1937 "1938 yilindan elimizde hala Jenosidi haber veren herhangi bir gazete kupuru yoktur , bu tasaduf degildir aslindan normal , cunku Dersim jenosidi son derece planli programli bir soykirimdi ve 38 yilindan bolgeye gazeteci sokulmadi, ama 1937 yilindan Dersim hakkinda kabarik sayida yayin yapilmis anlasilan “vahsi”ve “yok” olmasi gereken Dersimlilerin soykirimi icin “Kamuoyu” hazirliklari yapilmakta yani turklerin bu oyunlari hep aynidir ilkin bir cani bir dusman yaratacaksin sonrasi kolay"
EMA LENGE (Roman) Av. Hüseyin Yıldırım ISBN: 91-973126-3-0 / MİTTANİ YAYINLARI 1999 Isvec “Uzun süre silahların sesini duydum. Nerdeyse annemin altında boğuluyordum. Kolumda ve bacağımda bir yanma ve acı var dı ama henüz vurulduğumu ve annemlerin öldüğünü bilmiyordum. Silah sesleri kesildik ten soma vücudumun ıslandığım anladım. Annemin altından çıkmak için çok uğraşüm ama beceremedim”
Kaynak: Seyhulislam Ebussuu Efendi Fetvalari isiginda 16.asir turk hayati Yayina hazirlayan: M.ertugrul duzdag 1972 istanbul --sayfa: 109-117 “sadece İslam'ın Sultanının, onlara ait kasabavarsa, o kasabanın bütün insanlarını öldürüp, mallarını, miraslarını, evlat-larını alma hakkı vardır) ve bunlarun ba'de'l-ahz tevbelerine ye nedametlerine iltifat ve i'tibâr olınmayub kati olma (ancak butoplamadan sonra onların tövbe ve pişmanlıklarına inanmamalı ve hepsiöldürülmelidir”
HACI BEKTAŞ-I VELİ ve KÜRT MESLEKTAŞLARI Kaynak: Alevi Kürtler *Dinsel, Etnik ve Politik Sorunlar Baglaminda* Erdal Gezik Birinci Basim: Mayis 2000, Kalan Yayinlari Ankara Sayfa: 141-176
Bir Fotograf Bin Kelimedir -25- Dersim Jenosidi - Saykirimi hazirliklarini yapan turklerinin iki fotografi 1-ulasim icin yol yapimi 2-yapilan ilk askeri binalardan birinin onunde bir askeri rutbelinin fotografi turklerin soylemleri “yollar yapiliyor, kopruler yapiliyor, kislalar yapiliyor ve medeniyet geliyor” Kaynak : anonim
Arşivê: Qemerê Civrailê Khêji Ca: Dewa Cıvê Khêji Gewreke de Tarığ: 1991, asma Qortqırane Saadê Tertelê 38i Lazê Cıvrailê Khêji Qemer Ağa Qaydkerdoğ: Ap Mursao Areyiz Qasete: 1-2-3-4 -5 Nuste Ismail Kilic kerdo Text
KIRMANCCA (ZAZACA) KONUŞAN KÜRTLER VE 20.YÜZYIL KÜRT DİRENİŞLERİNDE ROLLERİ Munzur Cem Kaynak: www.gelawej.org
Some Remarks on Alevi Responses to the Missionaries in Eastern Anatolia (19th-20th cc.)i Hans-Lukas Kieser Basel, Switzerland Altruism and Imperialism: The Western Religious and Cultural Missionary Enterprise in the Middle East Middle East Institute Conference: Bellagio Italy August 2000 This paper is also published in Columbia International Affairs Online, Columbia University Press, Mars 2001
Dersim Jenosidi Baladi Nizamettin Aric’ten http://www.youtube.com/watch?v=zgJ_M6Ij9co umutrojhat; bu guzel calisma icin sag olunuz
Evîn Çîçek Kürt Bedirxan Bey ve Kürdistan da farklı dini inançlara uygulanan kırımlar. “Bedirxan Bey, 1832’de, savunmasız 120.000 Kürd-Êzdî’yi katletmiştir.” “Sunnu kurt beylerinin genelde turk-osmanli devletiyle isbirligi yapip baska dini azinliklarin katliamlarina katildiklari ve bunu araliksiz yuzyillar boyu yaptiklari tarihi bir realitedir, resmi kurt tarihi en azindan resmi turk tarihi kadar bu hususta inkarcidir ve turk resmi tarihinin kopyasi ve tekraridir. www.dersim.biz”
Ingiliz Devlet Arsivinde Dersim Jenosidi Dersim jenosidini turklerin nasil islediklerine dair batinin “uygar”devletlerinin cok iyi takip ettiklerini bilmekteyiz, bati devlet arsivlerinin acilmasiyla Dersim Janosidinin bati devletlerine nasil yansidigi da gun isigina cikmaktadir ozellikle bolgede aktif olan Fransa ve ingiltererinin arsivlerinde Dersim janosidiyle ilgili cok belge oldugu bilinmektedir. Ingiliz Devlet arsivinden Dersim janosidiyle ilgili bir kac belge gormektesiniz Kaynak: http://f28.parsimony.net/forum68217/index.htm
Bir Fotograf Bin Kelimedir -24- Dersim jenosidine katilan bir turk askerin torununun, http://www.nihalatsiz.org/ sitesine aktargidi 5 adet fotograf ve dedesinin Jenoside katilmasindan dolayi aldigi madalyayi asagida gormektesinizDersim jenosidine katilan turk askerlerine verilen “tunceli” madalyasi hala gunumuzde bir suru turkun “ilham” ve “gurur” kaynagidir sanli serefli turk askerinin Dersimli kadinlari ve cocuklari kursuna dizme madalyasi… Kaynak: http://www.nihalatsiz.org/
http://www.youtube.com/watch?v=NBY71QvB8xE YouTube Video Paylasim sitesinde Dersim ‘38 ile ilgili bir cinevizyon, Elsadeniz ellerinize saglik...
Bir Fotograf Bin Kelimedir -23- Denizli’ye Surgun Edilmis Iki Dersimli. Kaynak: Dersim Dergisi izmir tunceliler kultur ve dayanisma dernegi yayin organi sayi 2, Nisan 2003- izmir Sayfa: 38
ÇEVERÈ HAZARU/ Binler Kapisi AÇILIYOR Kemal Kahraman’la Röportaji Huseyin Arslan gerceklestirmis “Dersim inancı panteist değildir. Dersimliler Güneşe, Aya, ırmağa ya da doğaya tapmazlar. Dersim insanı örneğin güneşe saygı duyarken, ateşe saygı duyarken, yüce bir dağa saygı duyarken, bunları Tanrının varlığının şahitleri, ispatı, zuhuru olarak görür, birçok tanrı olarak değil. Bu anlamda da panteist değildir. Genelde Alevilikte ve özelde Dersim Raa Haq inancında batın ve zahir kavramları vardır: Zahir görünen dünyadır, görünendir; batın ise görünmeyen alemlerdir…” Kaynak:Dersim Kultur ve Etnografya Dergisi Yil 5 Sayi 7 Aralik 2006 (izmir tunceli kultur ve dayanisma dernegi yayin organi) Sayfa 134-142
Netherlands Kurdistan Society(SNK) Amsterdam Dersim Koylerinin Bosaltilmasi Raporu (1995) 68 sayfa (A4) Dil: Ingilizce “turklerle ayni gökyüzü altinda yasamak istemiyoruz” Dersimde türk demek: Dersime yanliz ölümü yanliz yok edilmeyi isteyen ve hep zülüm getiren bir devlet, bir halk demekti. Onlar zülmün ve kanin, haksizligin, isgalin temsilidir. Dersimin kutsal toraklarin da, onlar Kutsal topraklarimizda, her gun ruhumuzu cigneyen kara bir lekedirler.Zülüm, yikim ve kan ve gözyasi ve yakilan binlerce yillik köylerimizdeki postal izleri ve ates, kan izleri onlara aittir, yikik duvarlar, pupuk kusunun öttügü bom bos koylerin marifeti onlara aittir.Ve yer ve su ve gökyüzü sahidimizdir ki ;Kalbimizde ki o ses “turklerle ayni gök altinda yasamak istemiyoruz” diyor, bunca zülümden sonra, adiniz zülüm olsun, kan ve yok etme olsun“kilicla gelen kilicla gidecektir”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -22- Weliye Wusene Yimami (1889-1958) Sayire Hewa Dere Laci Kaynak: Tija Sodiri Dergisi Sayi 5 Sayfa 79-81 Yil: 1997 “Dersimin Onemli Sairlerinden Weliye Wusene Yimami (1889-1958) Dere Lacide Asira Demenu (Demenan asireti)Jenosidci turklere karsi Direnisini sonradan bir Destan olarak Dersim edebiyatina Kazandiran Sairlerimizdendir, bunun yanisiria Dersim edebiyetina bir cok agit kazandirmis sairimizdir”
Kaynak:Alevilik ve Kurtler 1997 Wuppertal Almanya Mehmet Bayrak DERSİM'DE KIZILBAŞ KÜRTLER Marjinalite (Aykırılaşma) ve Rafızilik Peter J. Bumke Sayfa 404-417 (Almanca'dan Çeviren: Müzeyyen Güzelgün) “Dersim Dini Raa Heqi Hakkinda Bumke tarafindan 1970 li yillarda Mazgirtte yapilmis arastirma, arastirma Dersimin onemli ruhani ocaklarindan Seydanlari (Seydu) ele almakla beraber, genel Dersim dini hakkinda son derece cok bilgi vermekte”
Nazimiye Tetkik Seyahati Notleri Kaynak: Altan 39/42 --1938 Istanbul Sayfa:46-59 Hayrettin Ozdal-Necip Erdem “Türk Okul sisteminin en azindan 1938 jenosidi kadar Dersimi yok etmek icin gelistirildigini bilmekteyiz, Dersim ’38 fiziki oldurmekti, ama turk okul sistemi Dersimin “RUHUNA” kast eden bir sistem ve Dersimlinin kalbine saplanan kahpe turk hanceriydi”
AŞİRET AŞİRET DERSİM SEYFİ CENGİZ Kaynak: Dersim Jenosidi Forumu: http://f28.parsimony.net/forum68141/index.htm
“Evro Dere Lacide Asmen’ra Roz Vıneto” Bir Fotograf Bin Kelimedir -22- Dere Laci’de turkler tarafindan esir alinip sonradan katl edilen Dersimliler..elleri bagli olan No:5 Dere lacideki direnisin Senbolu haline gelen Hese Gewedir... Kaynak: www.mamekiye.de
Kaynak:Vate Dergisi Sayi 1 yil 1997- Isvec Sayfa:5-20 Munzur Cem- Roportaj: Meme Jele Qeseykerdena Civrayîle Heme Dundî, dewa Heyderû Kekliğe ra: "ROZE VE ROZE PE MA XAPİT, HATA KE MA QİR KERDÎME" “werezaye Seyîd Hesenî, ey xo est uwe ke biremo. Çi esto ke beşe nekerd, eskerî na pa kîst. Peye conî kî şî meyît kas kerd ard lewe uwe, sare ci ra kerd, çuwalo ke mîyane qatirî ra wo, est o çuwal; ma devam kerd.Tene ke mend ma zona ke Xide Heme Qizî kî kîsene. Ma ke hevikena şîme, na ra kî o guret tene senkek ma ra fîst durî, berd tolde, na pira kîst. Sare dey kî ze aye bînî ci ra kerd, est çuwal”.
Sinemilliler Bir Alevi Ocagi ve Asireti Kaynak: Kirkbudak Dergisi Sayi 6 Ankara, yil 2006 Sayfa: 19-59 Ayfer Karakaya-Stump
HEWA ALİYÊ GIRMİ (SOXARİYE) varyant 1-2-3 Arêker: Hawar Tornêcengi “Vazê “mêero, na zalımu dest mekuyo. Koê Dersimi yo gırso, phano! Tufangê ho berzo peyê phoştia ho! Hêfê mı bijêro! Ko 've koê Dersimi, bıra bifeteliyo”
Arker: Hawar Tornêcengi Vatoğê na (şüare), bırayê khalıkê mı Hesê Cengi'yo. “Ya de dina dina, Bıraê mı bağıre verde hêgayi. Zalımu kardi arde wertê Dêrsımi, Ağlerê Dêrsımi qırrkerdi qedenayi. Kiafıri kardia ma onte we, Sarebırnayme jê mal u gayi”
Derleyen Hawar Tornêcengi Kaynak: Berhem, Gulane-Payiza vırene 1991, Amor 11-12 “Dağ taş acımdan tutuşmuş yanıyor Bu karanlık delikte hiç sabah olmuyor Ağlama yavrum ağlama Düşman sesini duyuyor”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -21- “yapilan butun zulum bizedir” Fotograf Kaynagi Dersim 38 Froumu: http://f28.parsimony.net/forum68141/index.htm
Bir Fotograf Bin Kelimedir -20- Fotograflarin Kaynagi: Alevilik ve Kurtler 1997 Wuppertal Almanya Yayina Hazirlayan: Mehmet Bayrak Sayfa : 296 ve 300 “Dersimlilerin ilk fotograflarindan sayilabilecek asagidaki fotograflari 1911 yilindan Henri Rigs tarafindan “Dersim Kurtlerinin Dini”adli makalesiyle yayinlanmistir. Harputtaki Protestan misyoner Amerikan kurumunu ziyarete gelen Dersimlilerin ozellikle toplu cektirdikleri fotograf son derece onemlidir cunki bu fotografta Dersimlilerin kendilerine ozgu elbiselerini gormekteyiz (erkeklerin) bu elbiseler zaten fotograftadan gordumuz gibi Dersime ozgudur ve rengi beyazdir elbiseler genelde Dersimliler tarafindan kendi evlerinde dikilirdi”
Kaynak:Gundem Gazetesi Tarih:19.01.2007 Hazirlayan:Cengiz Kapmaz “Allah kimseye göstermesin gördüklerimi. Müslüman Müslüman'ı vuruyordu. Çocuklar birbirlerine sarılırlardı. Candı, ne yaparsın. Sonra çığlıkları gökyüzüne yükselirdi. Kanları sel olup akardı”
Dersim Bibliyografyasi Ertugrul Danik Kebecik yayinlari 1996 Ankara 1996 itibariyla Dersim Hakkinda 503 Bibliyografik Kaynak
Kaynak:Fethi Gurcan’nin Harbiyelileri Omer Gurcan Suvari Yayincilik Ankara 2005 Nezihi Fırat (12 Bölük 4331 Yaka No Lu Öğrenci) Anlatıyor Sayfa 133-142 *Dr.Vet.M.Nuri Dersimi ile alakali ilginc bir anlatim, turk istihbaratinin Dersimiyi takibi onun yasami boyunca surdugune dair bir belge*
Bir Fotograf Bin Kelimedir -19- Dr.Vet.M.Nuri Dersimi’nin Butun Fotograflari “Nuri Dersimi Suriye'ye iltica ettikten sonra Dersim jenosidi hakkinda bazi calismalar yapti ve o zaman Suriye'deki Kurt liderler ve kurumlarindan pek bir destek bulamadi. Yanliz birakildi. Buna ragmen Nuri Dersimi, Dersime olan hasretini ve sevdasini asla yitirmedi. Ve Dersim tarihi icin son derece onemli bu iki kitabi kaleme aldi. Nuri Dersimi kendi deyimiyle vatan topraklarinin hasretiyle oldu ve “yad ellerde” topraga gomuldu”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -18- Dersim jenosidiyle ilgili asagida 12 fotograf gormektesiniz, bu fotograflar cesitli kitap ve dergilerden derlendi, yanliz bazi fotograflarin “hikayesi”nedir net bilinmemektedir, asagidaki her hangi bir fotograf hakkinda bir bilginiz var ise luften yazmayi ihmal etmeyiniz en kucuk bir hikaye veya bilgi Dersim Jenosidi ve onun tarihte alacagi yerini belirlemesinde onemli bir rol oynadigini unutmayiniz.
Bir Fotograf Bin Kelimedir -17- Besa Siaye “Demenu asiretinden, Dersimde silah kusanip isgalci-soykirimci turklere karsi savasan ve taninan iki bayandan biridir.Aleser Efendinin esi Zarife Xanimdan sonra silah kusanmasiyla un saldi, turklere karsi Demenu asiretinin kendi bolgelerini mudafaasina katildi ve turklere karsi verilen savasta un saldi Dersim halkinin kalbinde derenisin senbollerinden biri haline geldi”
Kaynak:Kocgiri Halk Kareketi 1919-1921 ilk baski 1975 4. baski 1992 Komal yayinlari istanbul Hazirliyanlar: Komal veya Rizgari “Dersim`in kuzey-batı parçasını oluşturan Kocgiri turklerin osmanli imparatorlugunun yerine “cumhuriyeti”kurmalarinin arifesinde Kocgiri Dersim asiretleri ankaradan resmen muhtariyet-otonomi istediler.Turklerin cevabi hizli ve kanli oldu merkez ordusunu ve ozel kuvvetleri Kocgiriye yolladilar ve Dersimlilerin bu otonomi istemleri kanla bastirildi Kocgiri de ki turk uygulamalari aslinda Dersim 1938 de turklerin merkez Dersimde gerceklestirecekleri kapsamli jenosid-soykirimin da habercisiydi”
Dersimin Tarihi Mirasi Koc Mezar Taslari. “Bildigimiz ve tanidigimiz isgalci, jenosidci Turkler icin bu tur eylemler-icraatlar son derece normaldir. Ama tarih bize bunu bildirmektedir ki, Dersim halkina özgü mezar taslari turklerin isgalinden ve “bilimsel” tarih bildirimlerinden daha inatcidirlar. Dersim mezar taslari Dersimin onemli tarihi mirasini icermektedirler” Kaynak:Dersim (tunceli) hakkinda 1985 tunceli valiligi ve firat universitesi tarafindan Dersimde yapilmis bir senpozyum tebligleri kitabindan.
Dersim Katliamının Tanığı Asker: Mehmet Gunes Roportaj: Osman Acar Kaynak: http://www.kurdistan-post.com “Bir köy vardı. Ovacık tarafındaydı. Seyit Rıza'yı destekliyorlarmış. Bizi götürdüler o köye. Köyü insanlarla birlikte yakın dediler. Her tarafı alevlere verdiler. O esnada yangında kaçan bir kadının peşinde bir kız çocuğu ağlıyordu. Üç-dört yaşında ya vardı ya yoktu. Kız çocuk cigerlerini yırtarcasına ağlıyordu. Fakat bizim dilimizle ağlıyordu. Kadın biraz bekledi. Kız çocuğu anesine yatişecekti ki, kurşunla yere yığıldı. Komutan kahkaha atıyordu. Dinime imanıma! Kız bizim dil ile ağlamaya başladı."
Kaynak:Zazalar Uzerine Sosyolojik Tetkikler Hasan Resit Tankut Kalan Yayinlari 2000 Ankara “O zâlim Dersim'in kısır topraklan uğrunda çok şeye katlanırlar. Ölürler, öldürürler, fakat Dersim'i bırakmazlar. Çünkü bu açılmaz dağ kümesinin sakar tepelerinde ve çetin derelerinde tabiatın hari-kalannı ve esrann hayallannı tıpkı eski Allahlar kadar serbest ve korku duymadan sakınmadan seyredebiliyorlar.Çünkü onlar yalçın kayalar Allahlann durağı meşelikler mukaddes seslerin kaynağıdır. Kam, Şam ve Seyitlerin dolaştığı dereleri coşkun seller ve Allahlann durağı sakaratlan fırtına topu bekler.Bu itibarla Dersim, ebedi hamileri ve daima muzaffer ruhanileri olan mübarek bir yurttur. Âşık onu öğerken bakınız ne demiştir:Aşiretler cömert hakkın rakına Munzur baba durmuş kablegâhına Sultan baba derler bunun şahına Seslenir topları, yeli Der sim'in”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -16- Nokta Dergisi 28 haziran 1987 Kapak sayfasi arti sayfa 11-23 fotograflar ve yazilar Yaziyi Hazirlayanlar:Aysenur Arslan, Hidir Goktas, Nadire Mater, Mahmut Ovur ve Seral Ozzeybek Fotograflar:Mahmut Ovur ve Seral Ozzeybek “yil 1987 ... tunceli’nin Halbori Koyu. Dersim’i kimi yasamis, kimi anasindan, babasindan ogrenmis”
Kaynak: Osmanlilar Devrinde Dersim Isyanlari Yazan Kurmay Albay Burhan Ozkok 1937 Askeri Matbaa 69 Sayfa ve Ekte 3 Kroki “Dersim'de cozume askeri bakmaktadirlar.Ve nihayetin de artik turklerde bir “kultur” sekli alan jenosidler zinciri , baska halklari bitirmek, temizlemek, yok etmek en sonunda,Dersim toplumunu da 1938 de bulmustur. Turklerin Dersimle ilgili planlarini seyhulislam Ebu Suud fetvalarini okumayan ve osmanlilarin Dersime seferlerini bilmeyen anliyamaz. Iste Kur.Binb Burhan Ozkok JUK raporunun evveliyatidir”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -15- Kaynak:Dag Ciceklerim (Anilar)400 sayfa Sidika Avar ikinci Baski, ogretmen dunyasi yayinlari 1999 Ankara Kitabin tumu: http://www.dersim.biz/SAvarDagCiceklerim.pdf “Sitede Sidika Avarin yayinlanmis kitabinin tümü, Elektornik olarak mevcuttur (asli 1200 daktilo sayfasidir kitap bunun bir ozetidir denebilir) Ve kitap dan belki daha da onemlisi fotograflar da simdi eklenmis bulunuyor. Bir Dersimli sairin dedigi gibi “yapilan bütün zülüm bizedir” Beyaz katliam Dersimlinin RUHUNA Türkler tarafindan yapilmis en buyuk saldiridir Evet Bizi RUHEN oldurmek istiyorlar Dersim dusmanlari.”
Kaynak:Oykuleriyle Dersim Agitlari 1 Dere Laci Agidi -Hewa Dere Leci Sayfa:100-104 Kalan Yayinlari 2002 Ankara Mesut Ozcan “Dersim “bedenine uflenen o ilahi ruh”olarak bilinmeli ki Dersim dini Raa Heqq de RUH asla olmez beden olur topraga karisir ama Ruh her zaman durmadan doner durur yeniden dogar iste bu noktada turk nazilerine sormak gerek Dere Lacide oldurduklerinizi gercekten oldurebildiniz mi?” “Bu dağlarda ölmek Hem keyiftir, hem de saltanat bize Bu dağlarda bizle ölenin Ahirette yeri cennet Bizimle beraber bu dağlarda ölenin İmam Hüseyin yolunda yeri cennet”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -14- “Albay Nazmi Sevgen yeminli bir Dersim dusmani olarak Dersim Jenosidine katildi. Onun istihbarat calismalarina ve cektigi fotograflarina bakilirsa calismasi Prof. Hasan Resit Tankut'un calismalarina denk dusmektedir .Bu calismalar 1926-28 yillarina tekabul etmektedir. Sevgen'in calismalari genelde istihbarat uzerinedir .Ve o sonradan Aliser efendiye duzenlenen suikastin de organizatorudur” Albay Nazmi Sevgenin yayinladigi 33 fotograf ektedir
Cime 38 ra Ju Pelge (Tertele Dersimi) Tij Yayinleri 2003 Istanbul Dr. Huseyin Caglayan Pelge : 207-232 Torne Sey Rizayi Rustem Polat Qeseykeno “Ye Sevvliya çena Sey Rızay. İye bin kuli merde. Vana,"Na mire qesey kena." Jü thomora ho menda, hondae ke, rotey mendo. Vana, "Mı cıra vake; ovvuke çina." Vake, "Va vındero." Vana, "Çena m', eke şikina, verâ mı bıçarne qulva!" Vana, "Ez qulva nezanon, kamji het dera?"Vana, "Heto ke roze sodıri vejino, u het dera. Eke beşe kena, şikina mı bınĞ meyitu ra vezena, vere mı raçarne uza (qulva)." Vana, "Tene ez çolıs biyu ke, ver bıçarni, mı beşe nâkerd."
Binbogalarda Dersim Dini Raa Heq’e Bagli Kurmanc-Kirdas (Kurt) Aleviler hakkinda 1906-1907 bir arastirma Kaynak:Alevilik ve Kurtler 1997 Wuppertal Almanya Mehmet Bayrak Sayfa 378-388- Hugo Grothe “Onbaşı Ahmed bir Kızılbaşın evine ayak basmaya önce pek istekli görünmedi,çünkü Peygamberin buyruklarını hiçe sayıp Ramazan ayında oruç tutmayan, şarap içen insanlar ona göre değildi. Köye dönerken de bana her mutaasıp Müslimanın hazırda bulundurduğu türden, "yoldan çıkmışlar" hakkında aşağılayıcı nitelikte öyküler anlattı, örneğin kadın ve erkeklerin, rastgele birleştiği gece ayinleri gibi. Kızılbaşlarm bu ahlaksız davranışları konusunda dolaşan bilinen öykülere ilaveten Ahmed, düğünlerde de düğüne katılanlar arasında serbest cinsel ilişki geleneği sürdürüldüğü konusunda iddialarda bulunmaktaydı. Bununla da yetinmeyip, Kızılbaşlarm, evlerine misafir gelen Türke sundukları yemeğin içine tükürdükleri masalını anlattı”
Adi: Xeycane (Hatice 1 (Bir) Yasinda Yer: Dersim -Nazimiye- Civarik Koyu Tarih: 1938 Yaz Ve ailenin diger 53 ferdi jenosidci turklerin katliamina ugradilar Ya da Civarik Koyunden Bertal Efendi Ailesinin hikayesi (Dr.Sait Kirmizitoprak’in Ailesi ayni zamanda) Kaynak:Dersim-Civarik Iki Uclu Yasam Peri Yayinlari 1998 Istanbul Huseyin Akar Sayfa:Kitapda Bertal Efendi Ailesinin Katl Edilis anlatimi daginik oldugu icin cesitli sayfalarindan derlendi “iki asker peşine taktılar. Biraz sonra, beyaz bir entari giymiş, postalları ellerinde geldi. Nahiye müdürü; "bu ne hal Süleyman Ağa?" deyince -Bu hak yoludur, pir yoludur, erenler yoludur, Kerbela yoludur, böyle gidilir"
Usvu Asireti Lideri Kamer (Qemer) aga turkler tarafindan surgun edildi ve surgunde vefat etti (fotografi asagida) Qemer Aganin oglu Findiq aga turkler tarafindan tutsak edildi Seyid Riza ve diger Dersim Liderleri ile Elazigda turklerin mahkemesinde “yargilandilar” Findiq aga Seyid Riza ile beraber idam edilen Dersimlilerden..Findiq Aga ve Qemer Aga hakkinda Yakilan Agit Kirmancki orijinali ile turkce cevirisi asagidadir Kaynak:Oykuleriyle Dersim Agitlari 1- Ankara 2002 Sayfa: 158-162 Mesut Ozcan "Bizi götürecekler darağacına Bugün soruyor bize Kırmanciye'nin davasını Zalim bize soruyor Kırmanciye'nin davasını" Fındık Ağamı aman götürmüşler darağacına Fındık Ağamı asmayın, el gelsin erkekliğin seyrine Ah aman Vuşene Seyd diyor: "Kamer Ağa, eviyanasıca, neydi bu başımıza gelen Beni dinle, kurşun atalım, ta ki ölelim erkekçe"
Bir Fotograf Bin Kelimedir -13- CAPTAIN L. MOLYNEUX-SEEL, A Jorney in Dersim, (1911) 1911 yilindan Dersime bir gezi yapan SEEL’in ekte yayinladigi sekiz (8) fotografi gormektesiniz Ayrica SEEL ic Dersimin bir de haritasini cikarmis harita Dersim Neresidir basligi altindadir
Ethnic Differentiation among the Kurds: Kurmancî, Kizilbash and Zaza Paul White “Until the mid-1930s, the people of Dersim lived in a situation of unrecognised independence. Each tribe had its own assembly (meclis). Altogether, those assemblies made up Dersim's general assembly (Dersim Genel Meclisi). All the Kurdish tribes and armed units had to accept this general assembly's decisions (Hasretyan, 1995: 261). The Dersimlis had not submitted even when Dersim was named a kaza (district) by the Ottomans in 1848 (Molyneux-Seel: 1914: 67).” Kaynak: http://members.tripod.com/~zaza_kirmanc/research/paul.htm
Bir Fotograf Bin Kelimedir -12- 1938 Dersim Jenosidinden Sonra turkler tarafindan Surgun edilen binlerce Dersimli aileden Biri Kaynak: Hawar Tornêcengi’n Ozel Arsivinden Berhem Dergisi Sayi 5. Yayinlanmistir, 1989 Isvicre “Fotraf de Surgınê Dersimiyê 38i asênê. Hetê veri çhep de dewa Pilemoriye Çirig (Sağlamtaş) ra Polat (Nufıse de „Rengo Arslan“ , werte de çêna xo Fatma Arslan, lewe de dewa Açireri ra ju Cênıke eve domani. Heto peyen de dewa Dağbegi ra, çê Weliyê Khali ra Ju mordem u ju Hermete. Heto raşt de ki Hermeta Rengo Arslani asena” “Fotografta Dersim 1938 sungunleri gozukmekte Onde sol tarafta Pulumur Cirig (saglamtas -tr-) den Polat (nufusta Arslan) ortada kizi Fatma Arslan, Fatma Arslanin ayninda Aceri koyunden bir kadin cocuguyla. Arkadakiler: Dagbeg (Pulumur) koyunden Weliye Khali ailesinden biri ve yaninda bir bayan en sagda Arslanin esi (Fatma Arslanin Annesi)” Serva na informasyon u Na fotrafe rindeki Wes u warbe Hawar Tornêcengi
Jandarma Umum Komutanlgi'nin yayinladigi Dersim Raporu ya da "Dersim Jenosidi El Kitabi" olarak adlandirdirgimiz JUK Raporunun orijinal Baskisinda cok ayrintili 1938'e kadar. Dersime isgalci turkler tarafindan yapilmis askeri harekatlarin askeri haritalari bulunmakta iste asagida bu haritalardan yedi (7) tanesini gormektesiniz raporda toptan 9 harita bulunmakta Kaynak:Welat Serhedî Ozel Arsivinden (siteye ulastirdigi icin tesekkurler)
Jandarma Umum Komutanligi Dersim Raporu Kisaca JUK olarak Dersim Arastirmalalarinda belirtilen Aslinda “Dersim Jenosidi El Kitabi” olan bu rapor Gizli ve zata mahsus Kayit altinda 100 tane basilmis Bu bolumu surgun edilecek Asiret ve Kabile liderlerini icermekte Yanliz 1938’de turkler bundan vaz gecip listede olan butun aileleri Dersimde Oldureceklerdi… Kabile ,Asiret, Aile ve kisi isimleri turkler tarafindan “turkcelestirilmeye” Calisilmistir.. Kaynak: Dersim (JUK Raporu) Kaynak Yayinlari : Istanbul 1998 Sayfa:195-225
Bir Fotograf Bin Kelimedir -11- Kaynak: Ömer Kemal Ağar Tunceli - Dersim Coğrafyası İstanbul-Türkiye Basımevi 1940 L.M. Ozel Arsivinden Kaynak: http://f28.parsimony.net/forum68141/index.htm
TANZİMATDAN KOÇGİRİ DİRENİŞİNE Kaynak:Dersim Yazilari Sait Ciya Tij Yayinlari 1998 Istanbul Sayfa: 117-163 “Dersim güçleri askeri haberleşmeyi sağlayan telgraf hatlarını işlemez hale getirdiler. Çatışmalar giderek şiddetlendi, Ovacık ve Hozat kuşatıldı. Dersim kuvvetlerinin direnişi karşısında tutunamayan Neşet paşa, 4.Ordu komutanı ile haberleşerek yeni güçleri devreye soktu.Yenihan, Zile, Erzincan, Refahiye, Tercan, Kiği, Arapkir, Erzurum'daki Karahisar, Koçhisar, Hamidiye taburları 1 Haziran itibarı ile Dersim'e hareket etti. Hamidiye Alayı, Cibranlılardan oluşan 36. Alaydı. Çatışmalar giderek şiddetleniyor, fakat Osmanlı güçleri ilerliyemiyordu. Hozat yolunu dahiaçamamışlardı. 4. Ordu komutanlığı başarısızlık karşısındaGeneral Mehmet Sami komutasında Erzincan, Refahiye, Kiğiyedeklerini de Dersim'e yolladı. 34. Hamidiye Taburu da harekete geçirildi ve Ovacığ'a ulaştı. Dersim'de büyük kuvvet birikmişti.”
Bir Fotograf Bin Kelimedir -10- Asagidaki Fotograflar Dersim yurtseveri (...) Ozel arsivinden Siteye, yollanmistir Yardimleri icin tesekkurler ve islerinde basarilar...
Dersim Dini “Raa Heqi” de ozgun bir Beyit-Dema Kirmancki ve turkce cevirisi Kaynak: Berhem Dergisi Sayi 6-7 yil 1993 Ankara Derleyen:Munzur Comerd Turkcelestiren:Mustefa Duzgun “Başkalarının ağaları varsa Başkalarının beyleri varsa Benimkisi Sultan Düzgün e Kemeri'dir Duzgın oğul, Kureş'dir babası Kureş'ın yerini sorarsan mekândır mekân Kureş'in mekânından bana haber getirsin Haydi gel, haydi gel, haydi gel!”
turk liderlerinden M.Kemal Ataturk’un Trabzonda Dersim Jenosidi icin “Start”verdigi Harita harita Trabzon ataturk koskunde asili bulunmakta
Aşiretten Cumhuriyet’e iki alevi örneği: varto ve koçgiri Erdal Gezik Kaynak:Kirkbudak Dergisi 2005 Guz /Ankara Sayfa:27-47 *“Dersim yöresinden 17. yüzyıldan itibaren Sivas, Malatya, Maraş, Muş, Erzincan ve Erzurum gibi illere dağılan aşiretler, ilişkinin aksaması değil genişlemesini sağlamıştı*“
Bir Fotograf Bin Kelimedir -9- turkler tarafindan 1926 yilinda ankaraya davet edilip ve gorusulen Dersim Asiret Liderleri Sonradan Dersimde cogu turkler tarafindan katl edildi Kaynak: Vet.Dr.Nuri Dersimi Hatiratim (Dersim ve Kurt Milli Mucadelesine Dair) Ozge Yayinlari Ankara 1992 Yayina hazirlayan: Mehmet Bayrak Asagidaki Dip Not Sayfa: 232-233
Bir Fotograf Bin Kelimedir -8- Dersim jenosidiyle ilgili 1938 de bir turk gazetesinde cikmis karikatur turklerin katliama bakislerini gostermekte sade ve net Kaynak: Kurdistan Tarihinde Dersim Sayfa 304 Dr.Vet.M.Nuri Dersimi Komkar yayinleri almanya- ikinci baski 1990
Bir Fotograf Bin Kelimedir -7- Dersimi tunceliye ceviren ve 7 ilceye indirgeyen turkler sehrin insasini 1-askeri kisla: jenosidi gerceklestirmek icin 2-okul: jenosidden arta kalanlari asimile edip turklestirmek icin 3-lojman: turk isgalci personelin durmasi icin evler 4-camii: Dersimlileri sunnilestirmek icinfotograf kaynagi: www.mamekiye.de anlasilan fotograf 1930 sonlari -1940 baslarinda cekilmis
Dersim Jenosidine Giden Yolda Onemli Rol Oyniyan Mimarlardan biri K.Karabekir, Dersimlilere Kin ve Nefretini Hic Saklamadan Gizlemeden Yazmasi Acisindan Enteresan Bir Rapor. Raporun Diger Onemli Konusu Karabekirin en cok uzuldugu konu Dersimlilerin Ermenileri turk Katiamindan Kurtarma Noktasidir. Kaynak: Dersim Raporlari / evrensel basin Yayin 2005 Istanbul Hazirlayan Faik Bulut Sayfa : 196-218 Kazim Karabekîr Raporu (1918) Dersim isyanı ile ilgili istatistik! bilgiler*
Saan Aga “Bayraxtare” Kirmanciye Sero Ju Roportaj Kaynak : Dersim Dergisi Yil 5 Sayi 9 Subat 1999 Istanbul Sayfa: 52-59 “Mı be jü Khuresıci, qısle caverda, fotoğrafa de Sa- ani guret Xozat ra gınayme raâ peyiser sonime Bes- puxar. Ma ke amayme pe qısle Xozati ra verdime ra ma serkerd ke Xıdırâ Lıli, Xıdıre Phırçoy jü ki Torna ibe Miste Sate ibrahim hae dot ra ene. Kince gonini pırae, Elemana Saani herine de ro, düzme fisega be durda Saani vıle de dardekerdaiya”
SALİHLİ ‘de (Manisa) YAŞAYIP DERSİMİ DÜŞLEMEK (turklerin surgun ettikleri Dersimliler) “Bizi ilkin Hozat’a getirdiler, Hozat’tan Elazığ’a Elazığ’da kadın çocuk herkesi çırıl çıplak soyup saçlarımızı kestiler, saçlarımızı kestikten sonra bizi bir hamama koydular yıkanmamız için oradan Seydişehir köyüne götürdüler” Kaynak:Dersim Dergisi Yil 5 Sayi 9 Subat 1999 istanbul Sayfa: 39-44 Bu röportajı dergimiz adına; Hüseyin Ayrılmaz, Yeter Koçaslan ve Mehmet Durna gerçekleştirdi.
Bir Fotograf Bin Kelimedir -6- Dersim Jenosidini turkler uzun sureli bir hazirlik sonucu gerceklestirdiler ve ilkin Dersim liderlerini tutukladilar, 1937 yilinda Elazigda kurduklari ve yabancisi olmadigimiz “turk adaleti” kararlari sonucu bazilari asildi, asilmiyan liderler de hapse konuldu ve cogu turk zindanlarindan bir daha sag cikmadilar dahasi, kutsal Dersim topraklari bile naaslerina nasip olmadi iste bu resim turkler tarafindan olume mahkum edilmis iki Dersimlinin izmir zindaninda ki resmidir. Sag tarafta: Rosnage Koyunden Kaliye Hemedi Ailesinden Usen (Huseyin) Sol tarafta: Yusvan (Usvu) asiret liderlerinden Keki Aga Resim 1938 cekilmistir Kaynak: Tija Sodiri Dergisi yil 5 Sayi 7 yil 2001/ Istanbul -Arka Kapak
Bir Fotograf Bin Kelimedir -5- Kaynak: Kurtler Isyan-Tenkil Hidir Goktas 1991 Istanbul – Alan Yayincilik Ek Fotograflar